Wigboldpalen

Paal 1 Hengelosestraat tegenover het stadskantoor. De teksten bij deze foto's van de Enschedese wigboldstenen zijn overgenomen uit de folder "Wigboldroute van Paal naar Paal". De wigboldpalen staan op of nagenoeg op de originele plaatsen, om praktische redenen staan ze soms op een plaats daar vlakbij (bij voorbeeld bevindt de originele plek zich midden in de huidige weg - daar is eenmarkering, ‘punaise’ in het wegdek aangebracht - of in een gebouw.


Paal 2 Hoek Molenstraat / Oldenzaalsestraat. De verklaring van wigbold is het beste te geven door het woord in tweeën splitsen. Dus wig en bold. Het eerste woorddeel wig, moet in relatie worden gezien met ons woord “wijk”, een stadsdeel. Dit vindt men o.a. terug in plaatsnamen als Katwijk en Wijk bij Duurstede. Het tweede woorddeel bold, staat in relatie met ons woord “recht”, in het Engels: bill. Het Wigbold was in de Middeleeuwen en de Franse tijd in Oost-Nederland de benaming voor het buitengebied rondom een stad, dat juridisch tot die stad behoorde enwaar dus hetzelfde (stads)recht gold! De grenzen van het Enschedese Wigbold waren voor de in- en uitgaande reizigers te herkennen aan grote stenen langs de zes voornaamste toegangswegen tot de stad. Deze grensstenen noemde men ook wel ‘Lakestenen’ of ‘Lakepalen’. Het Wigbold had, in tegenstelling tot de eigenlijke stad, die werd beschermd door vestingswerken, zoals grachten, wallen en poorten, geen verdedigingsfunctie.

Paal 3 Hoek De Klomp (Lipperkerkstraat) / Espoortstraat. Binnen de Wigboldgrenzen genoot men ten opzichte van het omringende land met zijn landrecht, de Wigboldvrijheid. Men bevond zich als bewoner van zo’n Wigboldgebied in een uitzonderingspositie en bezat een privilege, waarvoor men aan degene die dit privilege, (lees: deze Wigboldvrijheid) had verschaft, belastingen moest afdragen.In Oost Nederland was dit veelal de bisschop van Utrecht. De aldus binnen het Wigbold heersende Wigbold- of stadsvrede betekende dat handelaar, schoenmaker, smid, enz. er vrij burger was. Gedurende de week- en jaarmarkten in de stad was deze stadsvrede vooral ook van belang voor kooplieden en andere bezoekers van deze markten, die er zo verzekerd van konden zijn binnen het Wigbold niet te worden overvallen of beroofd. Soms ging het Wigboldgebied door latere stadsuitbreiding deel uitmaken van de stad in de vorm van een wic, wik of wijk.De bestaande rechten en privileges bleven dan echter van kracht!

Paal 4 Hoek Beukinkstraat / Kortelandstraat. Bij deze paal ligt nog de originele Lakesteen Lonneker Enschede.

Paal 5 Edo Bergsmalaan. In de Franse tijd (1795 - 1814) ontstonden de Gemeenten. Het oude stadgericht Enschede werd gemeente Enschede en ontleende haar grenzen aan een denkbeeldige, tussen de zes Wigboldstenen getrokken lijn, tesamen dus vormende een zeshoek. Daaromheen lag het voormalig Landgericht Enschede, voortaan dus Gemeente Lonneker geheten en waarbij de Wigboldstenen thans als grensstenen tussen beide gemeenten fungeerden.

Paal 6. Na verloop van tijd zijn er meerdere grenscorrecties uitgevoerd en is tenslotte in 1934 de gehele gemeente Lonneker samengevoegd met Enschede tot de nieuwe gemeente Enschede. De Wigbodstenen waren thans overbodig geworden en verdwenen op één na uit het stadsbeeld. De stenen die er nu staan zijn dan ook replica’s! Behalve het volgnummer, is er aan de Enschedese kant de letter E en aan de Lonneker kant een L ingehakt.

3 Markensteen Lattrop

Markensteen van Lattrop, Breklenkamp en Frensdorf. Op de grens naast grenspaal 52.

Paal NL-Hanover

Palen van dit formaat en makelij komen we vaker tegen in Nederland, aan de proviciegrenzen. Deze is de enige die ik weet, die aan de landsgrens staat. De inscriptie is NEDERLAND EN HANOVER. Staat aan de grensovergang Denekamp.

Twekkelo - Enschede

Fabelhuttesteen, de grenssteen van de marken: Twekkelo en Oele.

Steen op Christinalust, grens Usselo en Twekkelo.

Deze foto is gemaakt waar de GPS naar wees. De eilandjes in de plas zijn de resten van de houtwal waar de Koekoekssteen lag. De steen staat op de rijksmonumentenlijst en gaf de grens aan tussen de marken Twekkelo en Driene.